ماڵه‌وه‌ - گشتی

* چی پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئافره‌تان فێری ببن؟

 

پێویسته‌ له‌سه‌ر هه‌موو موسڵمانێك - پیاو بێت یا خود ئافره‌ت - ئه‌وه‌نده‌ له‌ شه‌رع شاره‌زابێت و فێربێت كه‌ بتوانێت خواپه‌رستی و هه‌ڵسوكه‌وت و كاروباری ڕۆژانه‌ی له‌ گه‌ڵ ده‌وروبه‌ریدا له‌ مڕۆڤـ و زینده‌وه‌ر و دروست كراوه‌كانی تری خوای په‌روه‌ردگار به‌شێوازێكی ڕاست و ڕێك وه‌ك چۆن خوای گه‌وره‌ و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی (صلى الله علیه وسلم) ڕونیان كردوه‌ته‌وه‌ ئه‌نجام بدات.

ئیمامی ( الحافظ ابن حجر) له‌ ( فتح الباري) دا ده‌فه‌رموێت:

 ( وقوله عز وجل : [وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا] (1) واضح الدلالة في فضل العلم، لأن الله تعالى لم يأمر نبيّه (صلى الله عليه وسلم) بطلب الازدياد في شيء إلا من العلم، والمراد بالعلم : العلم الشرعي الذي يفيد معرفة ما يجب على المكلف من أمر دينه في عباداته ومعاملاته، والعلم بالله عز وجل وصفاته وما يجب له من القيام بأمره ، وتنـزيهه عن النقائص ، ومدار ذلك على التفسير والحديث والفقه) (2).

واته‌: (ئه‌م ووته‌یه‌ی خوای گه‌وره‌ [كه‌ واتاكه‌ی ئه‌مه‌یه‌]: (وه‌ بڵی په‌روه‌ردگارم زانستم زیاتر بكه‌) به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوونه‌ له‌سه‌ر گه‌وره‌یی و چاكه‌ی زانست، چونكه‌ خوای پایه‌ به‌رز فه‌رمانی نه‌كردووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی (صلى الله علیه وسلم) كه‌ داوای زیادكردنی هیچ شتێك بكات جگه‌ له‌ زانست نه‌بێت، وه‌ مه‌به‌ست له‌ زانست: زانستی شه‌رعیه‌ كه‌ ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت، شاره‌زابوون له‌وه‌ی پێویسته‌ له‌سه‌ر هه‌موو موسڵمانێكی ئه‌رك له‌سه‌ر (مُكلَّف) له‌بواری ئاینه‌كه‌یدا له‌ په‌رستنه‌كانیدا و له‌ هه‌ڵس و كه‌وتیدا، و زانیاری ده‌رباره‌ی خوای گه‌وره‌ و سیفه‌ته‌كانی، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ پێویسته‌ له‌پێناو ئه‌ودا پێی هه‌ڵبسێ له‌ فه‌رمانه‌كانی، و پاك ڕاگرتنی له‌ كه‌م و كوڕی, وه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ش ڕاوه‌ستاون له‌سه‌ر ته‌فسیر و فه‌رمووده‌ و فقه‌).

به‌ڵام ئافره‌تان هه‌رچه‌نده‌ جیاوازی نییه‌ له‌ نێوان ئه‌وان و پیاواندا له‌ (واجب)ـێتی فێربوونی ئه‌و زانسته‌ گشتیانه‌ كه‌ هاوبه‌شه‌ له‌ نێوان هه‌ردوو ڕه‌گه‌زه‌كه‌دا, ده‌بێت له‌ هه‌ندێك بواری تردا كه‌ تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ ئافره‌تان شاره‌زا ببن و فێر ببن، ئه‌ویش ده‌توانین به‌م شێوازه‌ی خواره‌وه‌ ڕوونی بكه‌ینه‌وه‌:

ا-   زانسته‌ هاوبه‌ش و گشتی یه‌كان:

- زانستی بیروباوه‌ڕ (العقیدة) و یه‌كخواپه‌رستی (التوحید) بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت خۆی بپارێزێت له‌ هاوه‌ڵبڕیاردان و بێ باوه‌ڕی (خوا په‌نامان بدات).

- په‌رستنه‌كان (العبادات) وه‌ به‌تایبه‌ت ئه‌و په‌رستنانه‌ی كه‌ (فرض) و پێویسته‌ له‌سه‌ر هه‌موو موسڵمانێك, وه‌ك: چۆنێتی ده‌ست نوێژ و خۆشوشتن (غُسل) و نوێژ و ڕۆژو و زه‌كات و حه‌ج، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت خۆی له‌كه‌م ته‌رخه‌می و بیدعه‌ بپارێزێت.

- فێربوونی خوێندنه‌وه‌ی قورئان و ته‌فسیر كه‌ ئاسانكه‌ر و یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌ قورئان.

- ژیان نامه‌ و سیره‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله علیه وسلم).

- ڕه‌وشته‌ به‌رز و پیرۆزه‌كان وه‌ك: ئه‌ده‌ب و ڕه‌وشته‌كانی هه‌ڵس و كه‌وت كردن له‌ گه‌ڵ باوك و دایك و خێزان وگه‌وره‌ و منداڵ و هاوه‌ڵ و ده‌رهاوسێ و گیان له‌به‌رانی تر, وه‌ ئه‌ده‌به‌كانی له‌ماڵ ده‌رچوون و هاتنه‌وه‌ و سه‌ردان و چوون بۆ مزگه‌وت و ده‌رچوون له‌ مزگه‌وت و ئه‌ده‌بی چوونه‌ سه‌ر ئاو و خۆ پاككردنه‌وه‌ و ده‌رچوون له‌سه‌ر ئاو و چۆنێتی ئه‌و جل و به‌رگانه‌ی كه‌ له‌به‌ر ده‌كرێت ... هتد.

 

ب‌-   زانسته‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان به‌ ئافره‌تان:

- حوكمه‌كانی بی نوێژی (حَيض) و زه‌یسانی (نِـفـاس) و نه‌زیفی ( إستـحاضة).

- حوكمه‌كانی مێردكردن (النكاح) و ته‌عزیه‌باری (حِـداد) و پۆشاك ( حـجـاب) و خۆڕازاندنه‌وه‌ (الـتزیـن).

- مافه‌كانی مێرد له‌سه‌ر ئافره‌ت بۆ ئه‌وه‌ی به‌ جوانی جێ به‌جێیان بكات.

- ژیاننامه‌ی ئافره‌تانی سه‌له‌ف به‌تایبه‌ت خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) و ئافره‌تانی صه‌حابه‌.

 

 (1) سوره‌ طه : (114).

(2) فتح الباري شرح صحیح البخاري : (1/187).

 له‌لایه‌ن/ برای به‌ڕێز كاك محمد كوردی