بۆ گرنگی بده‌ین به‌ منداڵه‌ كچه‌كانمان؟؟

بێگومان گه‌ر سه‌رنجی ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) بده‌ین كه‌ تیایدا مه‌دح و وه‌سفی منداڵانی كچ ده‌كات و به‌باشتر و به‌فه‌زڵ تریان ده‌زانێت له‌ منداڵی كوڕ، و له‌ چه‌ند توێژینه‌وه‌یه‌كی سه‌رده‌می بكۆڵینه‌وه‌، بۆمان ده‌ره‌كه‌وێت كه‌ كچ چه‌ند سوودی هه‌یه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌.

فه‌رمووده‌كه‌ ده‌ڵێت: (من كان له ثلاث بنات فصبر عليهن وسقاهن وكساهن من جرته، يعني ماله ، كن له حجابا من النار). واته‌: هه‌ركه‌س سێ كچی هه‌بوو (له‌فه‌رمووده‌یه‌ی تر هاتووه‌ ته‌نانه‌ت دوو كچیش) و ئارامی گرت له‌سه‌ر په‌روه‌رده‌كردنیان و ئه‌و ناڕه‌حه‌تیانه‌ی به‌هۆیانه‌وه‌ تووشی ده‌بێت و جل و به‌رگ و خواردنی بۆ مسۆگه‌ر كردن له‌ ماڵ  سامانی خۆی، ئه‌وا ئه‌و سێ منداڵه‌ كچه‌ ده‌بنه‌ دیوار و په‌رچێك له‌نێوان دۆزه‌خ و دایك و باوكیان واته‌ ناهێڵن بچنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ (به‌ ویستی خوا).

ئه‌وه‌یشی سه‌یره‌ له‌ فه‌رمووده‌كه‌دا، ئه‌م پاداشته‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌، پێغه‌مبه‌رمان له‌ په‌روه‌رده‌كردنی منداڵی كچدا ئاماژه‌ی پێ كردووه‌ و ناوی نه‌هێناوه‌ له‌ په‌روه‌رده‌كردنی منداڵی كوڕ، چونكه‌ كچ گه‌ر گه‌وره‌ بێت و بوویه‌ دایك، ئه‌وا (كارگه‌یه‌كی خۆشه‌ویستی و سۆز)ه‌ و ده‌یبه‌خشێت به‌پێی ئه‌و ئه‌ندازه‌یه‌ی له‌ منداڵیه‌وه‌ به‌جوانی په‌روه‌رده‌كراوه‌و به‌ چاكی به‌خێو كراوه‌ هه‌ر به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ش دڵسۆزی و به‌خته‌وه‌ری ده‌به‌خشێت و هانی ئه‌وانی تر ده‌دات به‌ره‌و سه‌ركه‌وتن و پێشخستن له‌ دونیادا. وه‌ ئه‌وه‌یشی (سۆز و خۆشه‌ویستی دایك) جیا ده‌كاته‌وه‌و به‌رز ڕای ده‌گرێت ئه‌وه‌یه‌ هیچ مه‌رجی نیه‌ بۆ ئه‌و خۆشیویستیه‌ و به‌بێ پاداشت دیبه‌خشێت و بناغه‌ی هه‌موو هه‌ست و خۆشه‌ویستیه‌كانی تره‌ و بۆته‌ ئه‌من و ئاسایشی مرۆڤ و پاراستنی، ئه‌وه‌یشی به‌لای مرۆڤه‌وه‌ سه‌یره‌ توێژینه‌وه‌ نوێیه‌كان سه‌لماندویانه‌ ڕێژه‌ی مردن له‌نێو ئه‌و منداڵانه‌ی له‌ نه‌خۆشخانه‌ و شوێنه‌كانی تر به‌خێو ده‌كرێن و بێ به‌شن له‌ (سۆز و خۆشه‌ویستی دایكی) به‌رزتره‌ وه‌ك له‌ ڕێژه‌ی ئه‌و منداڵانه‌ی دایكیان هه‌یه‌.

هه‌روه‌ها له‌ فه‌رمووده‌یه‌كی تردا هاتووه‌: (سووا بين أولادكم في العطية ، فلو كنت مفضلا أحدا لفضلت النساء) واته‌: یه‌كسان بن له‌نێوان منداڵه‌كانتان كاتێك دیاریان پێ ده‌به‌خشن، وه‌ من گه‌ر یه‌كێكم به‌سه‌ر ئه‌وی تردا هه‌ڵبژاردایه‌ ئه‌وا ئافره‌ته‌كانم هه‌ڵده‌بژارد. 

به‌ڵێ (سۆز و خۆشه‌ویستی دایك) هیچ شتێك جێی ناگرێته‌وه‌، هه‌ر بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری ئازیزیشمان ده‌فه‌رموێت: (الدنیا متاع وخیر متاعها المرأة الصالحة). ژیان خۆشی و ڕابواردنه‌، باشترین خۆشیش ئافره‌تێكی چاكه‌كار و ساڵیحه‌یه‌. هه‌ربۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا به‌هه‌شتی به‌خشیوه‌ به‌و كه‌سه‌ی به‌ جوانی و چاكی منداڵه‌ كچه‌كانی به‌خێو ده‌كات و سه‌بر و ئارامی له‌سه‌ریان ده‌گرێت چونكه‌ هه‌ر كه‌سێك شتێكی نه‌بێت ناتوانێت لێی ببه‌خشێت به‌ كه‌سانی تر، كه‌واته‌ پێویسته‌ هه‌مووان وه‌كو خێزان گرنگی به‌ كچانمان و ئافره‌تانمان بده‌ین و كار بكه‌ین له‌پێناوی ئارامگری و حه‌وانه‌وه‌و به‌خته‌وه‌ریان له‌ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستی و شه‌رعی و هه‌روه‌ها ڕۆشنبیركردنیان، وه‌ به‌لامانه‌وه‌ سه‌یر نه‌بێت پێغه‌به‌ری ئازیزمان (صلى الله علیه وسلم) چۆن مه‌دحی (سۆز  خۆشه‌ویستی دایكێتی) كردووه‌ له‌لای ئافره‌تانی قوڕه‌یش، له‌ ئیمام بوخاریه‌وه‌ فه‌رمووده‌كه‌ گێڕڕاوه‌ته‌وه‌: چاكترین ئه‌و ئافره‌تانه‌ی سواری حوشتر بوونه‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ چاك و صاڵیحه‌یه‌ی قوڕه‌یشن، له‌هه‌موو كه‌س زیاتر سۆز و به‌زه‌ییان بۆ منداڵه‌كانیان هه‌یه‌، وه‌ له‌هه‌موو كه‌س زیاتر گرنگی ده‌ده‌ن به‌ماڵی مێرده‌كه‌یان. بۆیه‌ لێره‌دا سۆز و خۆشه‌ویستی و به‌زه‌یی ژنانی قوڕه‌یش ده‌بینین زۆر بووه‌ چ بۆ منداڵه‌كانی بێت یان بۆ مێرده‌كه‌ی.

پاش ئه‌م باسه‌ كورته‌ له‌وانه‌یه‌ خوێنه‌ر بۆی ڕوون ببێته‌وه‌ گرنگی دان به‌ په‌روه‌رده‌كردنی كچان، وه‌ بۆچی پێغه‌مبه‌رمان مژده‌ی به‌هه‌شتی داوه‌ به‌و كه‌سه‌ی ئارامی بگرێت له‌سه‌ریان و به‌ چاكی په‌روه‌رده‌یان بكات و هه‌مان مژده‌و قسه‌ی نه‌وتووه‌ سه‌باره‌ت به‌ منداڵانی كوڕ.

به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ ده‌یبینین به‌داخه‌وه‌ زۆر له‌ خێزانه‌ كورده‌كانمان ئه‌وه‌نده‌ی پێویست گرنگی به‌ منداڵه‌ كچه‌كانیان ناده‌ن و پشت گوێیان خستوون و به‌جوانی په‌روه‌رده‌یان ناكه‌ن و هه‌موو سه‌رنجیان ته‌نها بۆ كوڕه‌كانیانه‌ و هه‌روه‌ها مافی كۆمه‌ڵایه‌تیشیان خواردووه‌، به‌ڵكو له‌ خۆشی و یاری و ڕابواردن و ته‌رفیهی دنیاش مه‌حروم ده‌كرێن له‌كاتێكدا پێغه‌مبه‌ری خوا ڕێی ده‌كرده‌وه‌ بۆ دایه‌ عائیشه‌ (ڕه‌زای خوای له‌سه‌ر بێ) كه‌ هێشتا ته‌مه‌نی پانزه‌ ساڵی پڕ نه‌كردبوه‌وه‌ منداڵه‌ حه‌به‌شیه‌كان ببینێت كه‌ یاری ده‌كه‌ن و گۆرانی ده‌ڵێن و له‌شوێنێكی تردا پێغه‌مبه‌ر پێشبڕكێی له‌گه‌ڵ ده‌كات.

چه‌ند سات و كاتمان تایبه‌ت كردووه‌ بۆ دایشتن له‌گه‌ڵ كچه‌كانمان؟ با له‌گه‌ڵیان بدوێین و هانیان بده‌ین و هه‌ست بكه‌ن گرنگیان پێ ده‌ده‌ین، به‌ڕاستی ئه‌مانه‌ هه‌موو كاتێكی زۆر گرنگن له‌ بیره‌وه‌ریه‌كانی كچه‌كه‌ ده‌مێنێت و بیری لێ ده‌كاته‌وه‌ له‌هه‌موو هه‌نگاوه‌كانی ژیانی و ته‌نانه‌ت پاش ئه‌وه‌شی ده‌بێته‌ خاوه‌ن منداڵ.. هه‌ر بۆیه‌ مێژوو بۆمان ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ خوشكی پێغه‌مبه‌ر (خوشكی شیری) ناوی شه‌یماء و له‌ منداڵیدا گۆرانی بۆ پێغه‌مبه‌ر ده‌وت:

ئه‌ی په‌روه‌ردگار محمدمان بۆ بهێڵه‌وه‌

تاكو گه‌وره‌و به‌خۆوه‌ ده‌یبینم

پاشان به‌ گه‌وره‌و سه‌روه‌ر

وه‌ سه‌ربه‌رزی پێ ببه‌خشه‌ به‌ هه‌میشه‌یی

---   ---   ---   ---

ئاماده‌كردنی: ماڵپه‌ڕی خوشكان

سه‌رچاوه‌: سایتی دكتۆر جاسم المطوع