|
1- أةمةزان
فرسةتة بؤ تةوبة و ثةشيماني أاستةقينة:
تةوبة كردن هةستصكة لةناخي ئينسانةوة كة ثةشيماني ية لةسةر ئةو شتانةي أووي داوة و
طةأانةوةية بلاي خوا لةو تةمةنةي ماوة و وازهصنانة لةتاوان و ئةنجامداني كاري
ضاكةية, بؤية تةوبة بريتي ية لة طةأانةوة لةسةرثصضي خواو طوصأايةلَي خوا ضونكة خوا
و ثصغةمبةر فةرمانيان أاستةقينةية, تةوبةش واجبة دةست بةجص بكرصت نةك ئةمأؤ و
بةياني ثص بكرص, وة خواي
طةورة دةفةرموص: (وَتُوبُوا
إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) النور/
31, واتة: (هةمووتان ئةي ئيمانداران بةرةو لاي خواو بةدةستهصناني أةزامةندي ئةو
بطةأصنةوة بةلَكو أزطار و سةرفراو بن), بؤية هةريةكصك بيةوص بطةأصتةوة بؤ أصطةي
أاست هةر ئةوةندةي لةسةرة ثةلة بكا لةتةوبة و ثةشيماني و واز لةتاوان بصنص و ثصش
ئةوةي أؤذص بصتة ثصشةوة كة نةتوانص تةوبة بكا و داخ و حةسرةت بخوا لةسةر ئةو كةم
تةرخةمي يةانةي كردويةتي .جابا
خوشكي
موسلَمان لة ثصش هةموو كةسصكةوة أوو لةخواي خؤي بكات و تةوبة و ثةشيماني دةرببأصت
لةهةموو تاوانصك و بطةأصتةوة بؤلاي خواي طةورة بة ئومصدي ئةوةي ثةروةردطار لة
تاواني ئصمة و ئةويش خؤش ببصت.
2- أؤذوو هاندةر ني ية بؤ تةمةلَي:
بصطومان أؤذوو فةرزصكة لة فةرزةكاني ئيسلام و مانطي أؤذوو فرسةتصكة بؤ خؤنزيكردنةوة
لةخواي طةورة بةثةرستش, ئةوةش لةبةر طةورةي و ثلة و ثايةي كاتةكةية, كة ئةويش
أةمةزانة, جا أاوا ني ية كة ئصمة ئةم مانطة بكةينة مانطي تةمةلَي و خاو بوونةوة,
وةباش بزانة خوشكي موسلَمان زؤربةي سةركةوتنةكاني موسلَمانان لةم مانطةدا بووة وةك
(جةنطي بةدر و فةتحي مةككة و حةتتين و عةين جالوت) لةم مانطةدا بووة, بؤية بةأاستي
مانطي سةركةوتنةكانة بؤية موسلَمانان
ئةم مانطة بة ثأ سةركةوتن و ثيرؤزي يانة بةسةر دوذمناندا بير دةكةوصتة.
بةلآم لةم
سةردةمةي ئصمةدا:-
دايك دةخةوص تا
نيوةأؤ.
كضيش تةمةلَة لة
قوتابخانةدا.
كارمةندانيش لة
شوصني كارةكةياندا دةخةون.
ئصمةش دةثرسين ئايا ئةم مانطة مانطي نوستنة
يان
مانطي ضلاكيي و خواثةرستي و ثصشبأكص ية بؤ ضاكة.
3- شةونخوني و خةوتني أؤذ:
هةندص ئافرةتي بةأؤذوو هةية بةأؤذدا دةنوصت و بةهيض جؤرص هةست بةلةزةتي أؤذوو ناكات
و هةست بةحيكمةتي أؤذوو ناكات, ضونكة يةكصك لة حيكمةتي أؤذوو ئةوةية موسلَمان هةست
بة برا هةذارةكةي بكات ذؤن دةنالَصنصت بةدةست برسصتيةوة وة
بير
لةنيعمةتي خواردن و خواردنةوة بكاتةوة كة سالَ دوانزة مانطة لةبةردةستي داية تةنها
ئةم مانطة لصي دةطيرصتةوة.
وة
حيكمةتي تري بريتي ية لة ئيرادة وتواناي أؤذووان كة خؤي دةطرصتةوة لةخواردن و
خواردنةوة بص ئةوةي كةسص ئاطاي لصبصت جطة لة خوا و ئةمةش وةلآمدانةوة و جص بةجص
كردني فةرماني خواي طةورةية, جا كةسصك بةأؤذدا نيوةي يان هةمووي بخةوص ديارة ئةم
حيكمةتانة و ئةوانةي تريشي لةكيس دةضص و جطةلةوةي كة ثصضةوانةي فيترةية ضونكة خواي
طةورة شةوي بؤ خةوتن و حةوانة وة دروست كردوة و أؤذيش بؤئيش و كار.
4- زيادةمةسرةف كردن لة خواردني بةربانط دا:
زؤر كةس سفرةي طةورة أادةخةن لةم مانطةدا و وة جؤرةها خواردن و خواردنةوةي لةسةر
أازاوةتةوة و زياد لةتواناي خؤيان تةكليف لةخؤيان دةكةن, وة هةندص خوشكي ئازيز
بةياني كة هاوسةرةكةي لةمالَ دةرضوو كاغةزصكي دةداتص كة
يةك
ليست شتي بؤ نوسيوة كة بؤي بصنصتةوة كة زؤربةي زيادة مةسرةفية و ثصويست ناكات, جا
بؤية خوشكي موسلَمان دةبصت ئاطاداري ئةم جؤرة زيادة مةسرةفيانة ببصت و خؤي لصيان
بةدوور بخات. هةروةك خواي طةورة نةهي لة ئيسراف كردوة و دةفةرموص: (وكُلُواْ
وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ) الاعراف / 31, واتة: بخؤن و بخؤنةوة لة
نيعمةتةكاني خواي طةورة بةلآم زيادة أةوي مةكةن). بؤية واجبة ميانأةو و مام ناوةند
ببن لةوةدا و نة أةزيلي نةهي لصكراو بص و هةروةها نة زيادة مةسرةف و مالَ
بةفيأؤدانص بصت كة حةرامة.
5- شت خواردن دواي بانطي بةياني:
هةندص كةس دواي بانطي بةياني شت دةخؤن و لةسةر سفرةكة دةمصنةوة تا ئاخر بانط بصذ
تةواو دةبصت لةبانطدان جا دروست ني ية أؤذووةوان ئاخير بانطبصذ
هةلَبذصرصت و بلَص من بة بانطةكةي ئةو دةست لة خواردن ئةطرمةوة ضونكة لةوانةية ئةو
بانطة كاتةكةي زؤري بةسةرا تصثةأص بصت, واباشة لةطةلَ دةست ثصكردني يةكةم بانطدا
دةست لةخواردن هةلَ بطرص.
وة
ثرسيار كرا لة مامؤستاي بةأصز شصخ عبدالعزيز ئيبن باز (أةحمةتي خواي لص بص) بةم
جؤرة:
ئايا
حوكمي ئةو كةسة ضي ية كة طوص ص لةبانطي
بةياني
ئةبصت و بةلآم بةردةوام ئةبص لة خواردن و خواردنةوة؟
بةأصزيشي فةرمووي: واجبة لةسةر ئيماندار كة واز لةخواردن و خواردنةوة بصنصت ئةطةر
لصي مةعلوم بوو بةرةبةيانة و أؤذووةكةشي أؤذووي فةرزة و وةكو أةمةزان و نةزرو و
كةفارةتةكان ضونكة خواي عزوجل دةفةرموص: (وَكُلُواْ
وَاشْرَبُواْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ
الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّيَامَ إِلَى الَّليْلِ)
البقرة/187, واتة: (وة بخؤن و بخؤنةوة هةتا بةأووني بةرة بةيان و سثصدة
لةأؤذهةلآتةوة
دياري دةدات و تاريكي شةو لادةبات, لةوة و دوا أؤذوةكةتان ببةنة سةر تا شةو دا دصت
و خؤر ئاوا دةبصت.
جا
ئةطةر طوصي لةبانط بوو واجبة دةست بطرصتةوة و ئاشكراية ئةوانةي لةشارةكاندا
نيشتةجصن و أووناكي كارةباي تياية, نازانص كةي فةجر هةلَ دصت, بةلآم ثصويستة
ئيحتيات
بكا و كار بة بانط و تةقويم بكات و سةعات و دةقيقةي هةلَ هاتني فةجر دياري بكا
ئةمةش لةبةر ئةو فةرمودةيةي ثصغةمبةر كة فةرمويةتي: (واز لةشتصك بصنة كة طومانت
تيايةتي بأؤ بؤ شتص كةطومانت تيايا ني ية).
6- خؤخةريك نةكردن بة فليم وزنجيرةو فةوازيري أةمةزانةوة: هةندص لةو ئافرةتانةي بةأؤذوون خوا هيدايةتيان
بدات, زؤربةي كاتيان دةكوذن بةوةي كة ثص يدةلَصن فةوازيري أةمةزان يان فليم
وزنجيرةي تايبةت لة أةمةزان ثةخش دةكرصت, و قورئان خوصندن و يادي خوايان لةبير
دةضص, فةوازيري تةلةفزيؤن و فةوازيري أاديؤ كة زؤربةي زؤري دةهؤلَ و زووأنايان
لةطةلَة, طوص طرتنيش لةو شتانة حةرامة, وة ئةوةي بؤتة دياردةيةكي زؤر بص سود و
هةروةها ناشةرعيش هاتني زنجيرةي تةلةفزيؤني ية (مسلسلات) بة بؤنةي مانطي أةمةزانةوة
كة دةبصتة هؤي بةفيأؤداني كاتي خوشكي مسولًمان وة دواي ئةوةي ئةو خوشكة ئازيزة
لة بةياني يةوة دةمي خؤي طرتؤتةوة لةبةر خوا بةلآم
لةملاشةوة و بةهؤي ئةو زنجيرة تةلةفزيؤنيانةوة كة ثأن لة ناشةرعي و تاوان و سةرثصضي
خوا, دةبصتة هؤي تاوان بار بووني خوشكي موسلَمان. جا ئةطةر ئافرةتي موسلَمان
كاتةكاني بة موتابةعة كردني ئةم شتانةوة بةسةر ببات ئةي كةي دةست بةتالَ ئةبصت و
كةي كاتي دةبصت بؤ خواثةرستي و ضاكة كردن ؟!!!!
ثياو
ضاكصك دةفةرموص: تةمةن كورتة تؤش بة بص ئاطاي زياتر كورتي
مةكةرةوة.
7- هصناني مندالَي بضوك بؤمزطةوت:
لة مزطةوتي ئةو شار وشوصنانةي كةوا جصطاي ئافرةتانيش دامةزراوةو هةندص ئافرةتي
بةأؤذوو كةدصت بؤ مزطةوت مندالَةكانيشي دصنص, هةندص جار زؤر بضوكيشن, ئافرةتي تريش
دةيهصنص, سةرئةنجام ئةم مندالآنة كؤ دةبنةوة و دةست ئةكةن بةياري و مزطةوت ئةبصت
بةشوصني ياري و أاوأاوصن و ياري وثصكةنين, بةمةش موسلَماناي ناو مزطةوتةكة مةشغولَ
دةبن و بيرو خؤشيان لةلاي نوصذ و عيبادات و دةرس و دةورةكةيان نامصنصت, بؤية
ثصويستة دايك و باوكي موسلَمان مندالَةكانيان لةسةر
ثةروةردةيةكي
أاست ثةروةردة بكةن و أايان بهصنن لةسةر أصزطرتني مزطةوت و ياري نةكردن تيايدا, وة
سزايان بدةن ئةطةر شتي وايان كرد, با دايك خؤي بثارصزصت ثصش ئةوةي موسلَمانصك دوعا
لة مندالَةكاني بكا و دوعاكةي طيرا بصت,وة ئةو ئافرةتةش كة مندالَي شيرة خؤرةي هةية
با لةكاتي نوصذةكاندا لةباوةشي بكات و نةهصلَص خةلَك ئيزعاج بكات و لةكاتي
سوجدةكاندا دةي بنصت و ثاشان بيكاتةوة باوةش تا نةطريةت و بص دةنط بصت.
8- دايك كضةكاني فصر دةكات:
ثصويستة لةسةر دايكي ثةروةردة كةرو تصطةيشتوو كة لةبةر ثرسيارصتي خؤي طةيشتوة
كضةكاني تصبطةيةنصت و فصري مةسةلةي بالَغ بوون وتةكليفة شةرعي يةكانيان بكا و وةكو
مةسةلة ي حةيز, وة هةركاتصك كضةكة كةوتة حةيزةوة دايكةكة فصري بكا كة أؤذوو طرتن لة
أؤذةكاني حةيزدا دروست ني ية, ضونكة ئةوة عوزري شةرعي ية, جا كة أةمةزان تةواو بوو
واجبة ئةو أؤذانة قةزا بكاتةوة كة قةرزارة, ئةمةش بةو ثةأي أاشكاويةوة باس بكرصت
لةنصوان دايك و كض دا, يةكصك
لةموسيبةتةكانمان
ئةوةية ئةو كضة بةأؤذوو نابصت دواي دوو سص سالَ لة بينيني حةيز بة بيانووي ئةوةي
تةمةني نةطةشتؤتة ثانزة سالَي و هصشتا مندالَة, يان دايكي ناهصلَأصت ضونكة تةمةني
دةسالَة و بةزةيي ثصدا دصتةوة، طوناحة با بةأؤذوو نةطرصت ! ئةمةش هةمووي نةفامي و
هةلَةية و واجبة لةسةر كضةكة, هةركاتص حةيزي بيني دايكي ئاطادار بكاتةوة و
وةدايكيشي واجبي فصر بكات وةكو: حيجاب و نوصذ و أؤذوو, ئةمةش ثصويستة ثابةند بصت
ئةطةر تا ئصستا أؤذووي نةطرتووة با تةوبة بكات و ئةو أؤذانةي فةوتاون بيان طرصتةوة
.
9- قسةو باسي ذنان لةمزطةوت:
هةندص لةخوشكان حةز لةقسة كردن ئةكةن لة مزطةوت لةنصوان نوصذةكاني تةراويح, كة
دةربارةي جؤرةكاني ضصشت و ذمارةي خواردنةكان و
ئةو
جل و بةرطةي كأيويةتي, هةروةها دةربارةي مندالَةكاني ....هتد, ئابةمةش تةشويش دروست
ئةكا بؤ ئافرةتان و ثياواني نوصذ خوصن, ئةمةش ثصضةوانةي ئةو واجبةية كة خواستي
أةمةزانة لةسةريان.
ئةوان هاتوون بؤ نوصذي تةراويح و ئارام كردنةوةي دةروون لةخةم
وخةفةتي أؤذانة و كصشةكاني مالَ يــان بؤ قسة و باس و بةسةر هاتي خؤيان ؟!
بةم
بؤنةيةوة خوشكة سةنطينةكانم بةئاطا دصنمةوة لةم
أةفتارة,
ضونكة ثصشةوانةي ئادابي مزطةوت و ئادابي أةمةزان وأؤحي خواثةرستي ية.
10- خؤئامادةكردني ئافرةتان بؤ نوصذي تةراويح:
هةندص ئافرةت كةئامادةي نوصذي تةراويح دةبن خؤيان بؤنخؤش و جوان دةكةن ئينجا دصن
بؤمزطةوت ’وا ئةزانصت ئةيبةن بة بووكي ئةمةش كارصكي حةرامة, ئةبو موساي ئةشعةري
(خوا لص ي أازي بصت) ئةطصأصتةوة ثصغةمبةري خوا (صلى
الله عليه وسلم)
دةفةرموصت: (ايما
إمرأة إستعطرت فمرت على قوم ليجدوا ريحها فهي زانية) رواه / الترمذي,
واتة: (هةر ئافرةتصك خؤي بؤن خؤش بكات و بأوات بةلاي ثياواندا بؤ ئةوةي بؤنةكةي
بضصت بةسةرياندا ئةوة زيناي كردوة).
ئةو
خوشكة بؤ خواثةرستي و داواي لص خؤش بوون و بةزةيي لةخواي طةورة هاتووة, بؤية خوشكي
أؤذووةوان ثصويستة كةدصت بؤ تةراويح خؤي نةأازصنصتةوة و و بؤن لةخؤي نةدات هةروةكو
ئافرةتاني سةحابي وابصت.
11- دةرضووني ئافرةت لة مزطةوت دواي نوصذ:
هةندص لةو خوشكة بةأصزانةي كةدصن بؤ مزطةوت ضاوةأص ناكةن تا ثياوان دةرضن لةمزطةوت
و بأؤن, بؤية ئةبينين بةثةلة دةردةضن لةمزطةوت, شان بةشاني ثياوان, كةئةمةش دةبصتة
هؤي تصكةلآويي و قةرةبالَغي, لةبةر درطاي مزطةوت دا, دةبينين ئافرةتان بةناو
ثياواندا دصن و دةضن و بةشوصن ثياوةكةي دا دةطةأصت, بؤية ثصويستة خوشكي موسلَمان
لةم
كاتانةدا ئاطادار بصت كة خؤي دوور بطرصت لةثياوان تا تووشي فيتنة نةبصت وة ئافرةت
لة مزطةوت دا ئارام بطرصت تا ثياوان دةأؤن.
12- أؤشتني ئافرةت بؤ بازاأ:
لةدةيةي كؤتاي مانطي أةمةزاندا ئافرةتان دةبيني ثؤل ثؤل بازاأ و طؤأةثانة طشتي
يةكان ثأ دةكةن, كة دةبصتة هؤي هانداني طةنج و لاوةكان بةرةو زينا, ئةوكاتة ئةميش
تاواني لةسةر دةنوسرصت ضونكة هؤكار بووة بؤ قةرةبالَغ بووني بازاأ, وة ئةوةي جص
باسة ئةوةية كة ئافرةتي موسلَمان دةبصت ئاطادار بصت كة بؤ دةرةوةي مالَ نابصت خؤي
بأازصنصتةوة و جا ض بؤ بازاأ
بصت
يان مزطةوت يان هةرشوصنصكي تر.
وة
سوننةتة ئافرةتان زووتر دةربضن لة مزطةوت ثصش ثياوان, وة هةروةها زؤرصك لة ئافرةتان
خؤيان أاهصناوة لةسةر ئةوةي طيرؤدةي مؤدة و مؤدصلن, دةترسن جؤرة قوماشصك بصتة
بازاأةوة ولةمانطي أةمةزان دا و ئةم نةتوانصت بيكأصت, يان مؤديلصك يان جؤرة مؤدةيةك
دةربضصت و ئةم
فرياي
نةكةوصت, ئةمةش ئيسرافصكة ثاساوي ني ية, وة مالَ بةفيأؤدانة بةبص بيركردنةوة, جطة
لةو تصكةلآويةي لة بازاأ و كؤطا و ثصشانطاكاندا دروست دةبصت, سةرةأاي سفوري و لةيةك
خشاني ثياوان و ئافرةتان,
ئةمة
لةكاتصكدا أوودةدات كة لة كؤتاي مانطةكةداية و
كات
كةمتر بؤتةوة بؤ خواثةرستي ئةم مانطة ثيرؤزة, بؤية ضاكتر واية خوشكي موسلَمان
لةكؤتايي مانطةكةدا سوور بصت لةسةر خواثةرستي و قورئان خوصندن نةك ثياسة كردني ناو
بازاأ.
لةكؤتايدا خوشكي موسولَمانم: بزانة دةرضووني تؤ بؤ
نوصذي
تةراويح تةنها بؤ أازي بووني خواية, جا ئاطات لةنوصذةكان بصت, باأاست و دروست بصت,
دوور بصت لةهةلَة.
وا
هةندص لةو هةلآنةي بةربلآون ئاماذةي ثص دةكةين, ضونكة لةثاداشتي نوصذ كةم دةكةنةوة,
داوا لةخواي ميهرةبان دةكةين يارمةتي ئصوة و ئصمةش بدات, وة أاستيان
بكةينةوة.
-
بيرت نةضصت كةضوويتة ناو مزطةوتةوة دوعاي ضونة ناو مزطةوت
بخوصنة (بسم الله والصلاة والسلام على رسول الله, اللهم
اغفرلي ذنوبي وافتح لي أبواب رحمتك) وة لةكاتي
دةرضوونيش لةمزطةوت بلَص: (بسم
الله والصلاة والسلام على رسول الله, اللهم اغفرلي ذنوبي وافتح لي أبواب فضلك).
- بةأاستي جص ي داخة زؤربةي ئافرةتان ثابةند نابن بةأصك و أاست
كردنةوةي أيزةكانيان لةكاتي نوصذ كردندا, لةكاتصكدا ثصغةمبةري خوا (صلى
الله عليه وسلم) دةفةرموصت: (أقيموا
الصفوف وحاذوا بين المناكب وسدوا الخلل ولا تذروا فرجاً للشيطان ومن وصل صفاً وصله
الله ومن قطع صفاً قطعه الله), واتة: (أيزةكانتان أصك و ثصك بكةن, شانتان با
أصكي يةكتر بصت, كةلصن و بؤشاي نصوانتان ثأبكةنةوة و بوار مةهصلَنةوة بؤ شةيتان,
هةركوسصك أيزصك تةواو بكات وبؤشاييةكةي ثأبكاتةوة خواي طةورة ثةيوةندي لةطةلَدا
دروست دةكات, هةركةسصكيش أيزصك تصك بدا و بؤشاي دروست بكا و ببصتة هؤي
ثضأاندني أيزصك خواي طةورة ثةيوةندي لةطةلَدا دةثضأصنصت)
ئةو ئافرةتةي بةتةنها لةثشتي أيزةكانةوة دةوةستصت نوصذةكةي دروست ني ية, مةطةر
أيزةكة تةواو بووبصت و جصطةي ئةم نةبووبصتةوة.
خوشكي ئيماندارم وةك زانراوة مةئموم (ئةوانةي دواي ئيمامصك نوصذ دةكةن) دةبص دواي
ئيمام بكةوصت لةنوصذدا, نابص ثصشي بكةوصت يان لةطةلَي دا بصت لةهيض جموجولَصكي
نوصذةكةدا, وةنابصت زؤريش دوا بكةوصت, بةلآم دةبينين هةندص لةخوشكانمان ثابةند نابن
بةوةوة
(خوا هيدايةتي هةموو لايةكمان بدات), بؤ نموونة:
-
ئافرةت هةية سةجدةكةي ئةوةندة درصذ دةكاتةوة ئيمام هةستاوةتةوة بؤ أكاتي دووةم و
فاتيحا ئةخوصنصت ئةم هصشتا لة سوجدةي أكاتي يةكةم بةرز نةبؤتةوة.
-
هةندصك لةطةلَ ئيمامدا سةلام
دةدةنةوة هةرضةندة واجبة كة ضاوةأص بكةن تا ئيمام بةهةردوو لادا سةلام
دةداتةوة ئينجا ئةم سةلام بداتةوة.
- خوشكي ئيماندارم بزانة نابصت
ثصلآوةكةت لةبةردةم نوصذةكةتدا بصت, يان لةبةردةم خؤت دا داي بنصيت,
بةلَكو دةبصت لةشوصني تايبةتي خؤي دا داي بنصيت.
-
هةندص ئافرةت بؤني خؤش لةخؤي دةدات و
دصت بؤ مزطةوت, كة ئةمةش بةهوو جؤرصك قةدةغةية لة ديني ئيسلامدا.
- هةموومان دةزانين ئةطةر هاتوو ثياوان وذنان لةيةك جصطةدا
نوصذيان كرد وة ثةردة هةبوو لةنصوانياندا ئةوة باشترين أيز أيزةكاني دواوةية بؤ
ئافرةتان ضونكة أيزةكاني دواوة دوورن لة ثياوانةوة و بةمةش ئةو خوشكانةي لةدواوةن
كةمتر تووشي فيتنة دةبن, بةلآم ئةطةر ذوور يان شوصني
ئافرةتان بةجيا بوو ئةوا بزانة باشترين أيز أيزةكاني ثصشةوةية بؤ نوصذ
كردن.
نوسيني: حمد بن ابراهيم الحريقي
وةأطصأاني: عبدالرحمن ثصنجوصني
ئامادةكردني ونوسينةوةي لة فايلي ئةكروبات بؤ سةر مالَثةأ: دةستةي
خوشكاني مالَثةأ
|