ماڵه‌وه‌ - ته‌ندروستی

مانگی سێیه‌م له‌ قۆناغی سكپڕی

 

زانیاری پێویست:

له‌م مانگه‌دا كۆرپه‌له‌كه‌ زۆر به‌خێرایی گه‌شه‌ ئه‌كات و هه‌موو ئه‌ندامه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی لاشه‌ی پێك دێت، هه‌روه‌ها كڕكڕاگه‌كان هێدی هێدی ئه‌بن به‌ ئێسك. ئه‌ی باشه‌ چۆن ئه‌ژێت و له‌كوێوه‌ خۆراك وه‌رئه‌گرێت؟ له‌ناو منداڵانی دایكدا ئه‌ندامێكی تایبه‌ت گه‌شه‌ ده‌ستێنێ و پێی ئه‌وترێت (وێڵاش) یان له‌كورده‌واری خۆماندا پێێ ئه‌ڵێن (هاوڕێ)، پارچه‌ كیسێكه‌ له‌سه‌ر پێستی ناوه‌وه‌ی منداڵان دروست ئه‌بێت و كۆرپه‌له‌كه‌ش له‌خۆ ئه‌گرێت، هه‌موو پێداویستیه‌كانی كۆرپه‌له‌كه‌ له‌ڕێی (ناوكه‌ په‌تك)ه‌وه‌ دابین ئه‌كات تا ڕۆژی له‌دایكبوونی كه‌ ئه‌بێته‌ په‌یوه‌ندی ژیان له‌نێوان دایك و كۆرپه‌له‌كه‌ی ناو سكیدا، له‌ دایكه‌وه‌ ئۆكسجین و خۆراك ده‌گوازێته‌وه‌ بۆ كۆرپه‌له‌كه‌و پاشه‌ڕۆ و ڕژێنه‌ره‌كانیشی ده‌رئه‌هێنێت، قه‌باره‌ی منداڵبوونیش ئه‌گاته‌ نزیكه‌ی پرته‌قاڵیكی گه‌وره‌.

به‌هۆی هۆرمۆنه‌كانه‌وه‌ گۆڕانكاری ئیجابی و باش له‌ پێست دا دروست ئه‌بێت، ده‌موچاو و پووكی ددانه‌كان ده‌ئاوسێن، هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ری په‌یدابونی په‌ڵه‌ی وورد له‌ ده‌موچاودا هه‌یه‌.

باشتر وایه‌ ڕۆژانه‌ هه‌ستیت به‌ هه‌ندێ وه‌رزشی سوك و ئاسان وه‌كو ڕێكردن.  

ڕه‌نگه‌ هه‌ست بكه‌یت ته‌ندروستیت باش بوبێته‌وه‌ پاش ئه‌وه‌ی له‌ حه‌فته‌كانی پێشوتردا دڵ تێكچون وڕشانه‌وه‌ت بۆ ده‌هات، دڵ و گورچیله‌ و سییه‌كانت توانایه‌كی زیاتر ئه‌به‌خشن تاكو پێداویستی كۆرپه‌له‌كه‌ش ده‌سته‌به‌ركه‌ن. ئاره‌زووت بۆ خواردن ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و پێویسته‌ خۆراكی ده‌وڵه‌مه‌ند به‌ ڤیتامین و كانزاكان بخۆیت، شتێكی سروشتیه‌ به‌هۆی سكه‌كه‌وه‌ كێشت زیاد ببێت و زۆربه‌ی ئافره‌تان له (7 تا 14) كیلۆ زیاد ئه‌كه‌ن له‌ماوه‌ی سكپڕییاندا.

له‌م مانگه‌دا زۆربه‌ی ئافره‌تان كه‌ سكیان پره‌ سه‌ردانی پزیشك ئه‌كه‌ن تاكو له‌ڕێی ئامێری سۆنه‌ره‌وه‌ پشكنین ئه‌نجام بده‌ن  و لاشه‌ی كۆرپه‌له‌كه‌یان ببینن، بێگومان له‌ كۆتایی ئه‌م مانگه‌‌دا له‌ڕێی سونه‌ره‌وه‌ قاچ و ده‌ست و سه‌ر و ئه‌ندامه‌كانی ناوه‌وه‌ی به‌جوانی ئه‌بینرێت. هه‌روه‌ها له‌كۆتایی ئه‌م مانگه‌دا وه‌رزی یه‌كه‌می سكه‌كه‌ت كۆتایی پێ هێناوه‌و ئه‌گه‌ری له‌بارچونی سكه‌كه‌ش له (%65) كه‌م ده‌بێته‌وه‌.

نیشانه‌ و كاریگه‌رییه‌كان كه‌ له‌ لاشه‌ی دایكه‌كه‌دا دروست ئه‌بێت

1- دڵ تیكچوون و ڕشانه‌وه‌ له‌گه‌ڵیدا یان به‌بێ ڕشانه‌وه‌، تفی ده‌میش هه‌ر زیاد ده‌بێت.

2- میز زۆر كردن.

3- هه‌ست به‌ ماندووبوون وئاره‌زووكردنی نوستن.

4- قه‌بزیی.

5- دڵه‌كزێ و قورسی هه‌رس كردنی خواردن.

6- ئاره‌زووی خواردن زیاتر ئه‌بێت.

7- سه‌رئێشه‌و گێژبوون و یان هه‌ندێ جار له‌هۆش چون به‌هۆی گۆڕانكاری له‌ هۆرمۆنه‌كاندا.

8- له‌كۆتایی ئه‌م مانگه‌دا قه‌باره‌ی سك ده‌ست به‌ گه‌وره‌ بوون ئه‌كات و ده‌ر ئه‌كه‌وێت.

9- جله‌كان ته‌سك ئه‌بنه‌وه‌ له‌ كه‌مه‌ر و سنگدا.

10- سنگی دایكه‌كه‌ زیاتر ده‌ئاوسێت و شل و نه‌رمتر ئه‌بێته‌وه‌، وه‌ هێڵه‌ سه‌وزه‌كانی ژێر پێست زیاتر ڕوون ئه‌بنه‌وه‌و گۆكانیشی تاریك تر ئه‌بنه‌وه‌.

  

نیشانه‌ و كاریگه‌ریه‌ ده‌روونیه‌كان

1- هه‌ست كردنێكی نوێ به‌ هێوری و ئارامی.

2- له‌هه‌مان كاتدا دوودڵی و دڵه‌ڕاوكێ و هه‌ندێ جاریش گریان.

3- یان هه‌ست به‌ دڵخۆشی و ووره‌ به‌رزی ئه‌كه‌یت.

 

بارودۆخی كۆرپه‌له‌كه‌ له‌ماوه‌ی ئه‌م مانگه‌دا

1- له‌كۆتایی مانگی سێ درێژی كۆرپه‌له‌كه‌ ئه‌گاته‌ نزیكه‌ی (10 – 12) سانتیمه‌تر.

2- كێشی كۆرپه‌له‌كه‌ ئه‌گاته‌ نزیكه‌ی (30) گرام.

3- ئه‌ندامه‌كانی لاشه‌ی وه‌كو كۆئه‌ندامی میز و جه‌رگ و كۆئه‌ندامی خوێن زیاتر گه‌شه‌ ئه‌كه‌ن.

4- كۆئه‌ندامی زاوزێ ده‌ست به‌ دروست بوون ئه‌كات به‌ڵام زه‌حمه‌ته‌ له‌ڕووی ده‌ره‌وه‌ بزانیت كوڕه‌ یا كچ.

5- سه‌ری هێشتا گه‌وره‌تره‌ له‌چاو لاشه‌یدا، لوتێكی بچوكی هه‌یه‌، چاوه‌كانی له‌شێوه‌ی دوو خاڵی تاریكن له‌سه‌ر ڕووی.

6- بڕبڕه‌ی پشتی یه‌كه‌م جوڵاندنه‌وه‌ی ئه‌كات و ڕه‌نگه‌ هه‌ستی پێ نه‌كه‌یت، له‌وه‌ڵامدانه‌وه‌ی مێشك و ماسولكه‌كان بۆیه‌كتر ئه‌بینی له‌قه‌ و قاچ ئه‌هاوێژێت، یا ڕان ئه‌نوشتینێته‌وه‌ و ده‌ست توند یان شل ئه‌كات.

7- مێشكی خێراتر گه‌شه‌ ئه‌كات.

8- ڕیخۆڵه‌ و گه‌ده‌ دروست ئه‌بن، سییه‌كانی گه‌وره‌ تر ئه‌بن، گورچیله‌كانی ده‌چنه‌ شوێنی خۆیان و خوێن له‌ڕێی (ناوكه‌ په‌تك)ه‌وه‌ ده‌گاته‌ كۆرپه‌له‌كه‌.

9- ئه‌ژنۆ و مه‌چه‌ك و په‌نجه‌كان دروست ئه‌بن و ده‌موچاوی ڕوویه‌كی مرۆڤانه‌ زیاتر وه‌رده‌گرێت.

وێنه‌ی كۆرپه‌له‌كه‌:

له‌سه‌ره‌تای مانگی سێیه‌م

 

له‌ڕێی سۆنه‌ره‌وه (11) حه‌فته‌یه‌

     

 

 

 

له‌لایه‌ن: ماڵپه‌ڕی خوشكان       18/1/2008